Zinemaldia 74
SSIFF·74 (2026ko irailaren 18tik 26ra)
2023az geroztik bizitza korapilatsuagoa bihurtu da, eta denbora gure aurka doa. Hala ere, animoa goian mantentzen dugu % 100ean, beraz, ‘ahal duguna egiten dugu’. Ez dugu inoiz huts egiten Urumea ertzeko Kimuak saioan, izan ere, Fas zineklubarentzat ‘iturri’ bat ez ezik, zinemagintzaren munduarentzat sormen-energia freskoaren iturri ere bada, film laburren formatuan, beti baita plazera.
Zinemira (Saila: 7 film labur + 13 film luze), sail honek urtez urte egiten du gora, ez bakarrik kantitatean, baita kalitatean ere... 2026-27an horren lekuko izango gara.
KIMUAK 2026 (Zinemira)
Programa hau 1998an abiarazi zen, eta ordutik hona ‘Euskal Herrian egindako’ zinemaren haztegi oparoa eta erreferentea izan da, beraz, merezi du bertako zinemagileei arreta jartzea. Hona hemen izenak eta tituluak:
1. Alba Lozano, Aho beltza (19:10, Fikzioa): metazinema eta aitortza-bilaketa, kondaira-ukitu batekin.
2. Piparrak Kolektiboa (7 gazte), Al otro lado(8:14, Animazioa): Rufi eta Bob definitzen dituzten bi izateko modu.
3. Sébastian Boulard, Hemen gaude (10:00, Fikzioa): euskara, nortasunaren funtsezko elementua, beti mehatxupean.
4. Daniel Alegrete, High River (16:14, Fikzioa): Bilbon 83ko uholdeak gogora ekarriz, LGBTQ+ mugimendua aldarrikatzen du.
5. Ekaitz Bertiz, Joare tte (14:01): Inauterien bihotzera garamatza, lurraren esnatzea.
6. Pablo Hernando, Los Divulgators (24:29, Fikzioa): sormenez betetako mundu distopiko bat aurkezten du.
7. Raul Barreras, Bitartean, gero (22:55, Fikzioa): etorkizunaren eta errealitatearen artean zalantzan jartzen gaitu.
Eta irabazleen palmaresa irailaren 26 honetarako ezaguna bada ere, Zinemaldiak Nerbioi-Ibaizabal ibaiertzeraino egindako hedapenaz gozatzen ari gara. Beraz, eman diezaiogun begirada bat Zinemaldiko hautaketa honi:
· Inurri itsuak, Igor Legarreta. EH, 2026, 101’ (Zinemira)
Bere aurkezpenean, Igorrek western generoaz hitz egin zigun, eta azaldu zuen filma egin eta pantailaratu ondoren ‘bakoitzak bere egiten duela’. Horregatik, irudimen-ariketa bat egiteko baimena hartu dut: Aundiya-Handia (1843), Inurri itsuak (1930), Karmele (1936) eta Amama (gaur egungoa) lotzen dituen lerro eten bat marraztuko dut, denek dute ezaugarri komun bat: baserriko senide-lotura. Inurri familian: aita sendo eta imperturbagarri bat aurkezten digu, Sabas Jauregi (Urko Olazabal); eta ama babesle eta bidezko bat, Josefa (Itziar Ituño); hori guztia amamaren (Elena Uriz) begirada erne eta jakintsuaren pean; horiekin batera, seme-alaben taldea dugu: Nerea (Anuk Puertolas), errugabetasuna eta haurtzaroa irudikatzen dituena; Isma (Unax Hayden), nerabezaroa eta erantzukizuna; Fermin (Kimetz Etxabe), desgaitasuna duena; Bruno (Daniel Cabrera), zalantza eta zapuztutako maitasuna; eta Cosme (Markel Cocó), errebeldea eta konformagaitza. Taldea osatzeko gatza eta piperbeltza, Pedro osaba (Josean Bengoetxea), alkohola eta frustrazioa; eta Berta izeba (Miren Gaztañaga), erresignazioa eta etxekoandre tradizionalaren rola. Aktore-talde horrek sendo eusten dio biziraupen-istorio honi (beste leku batzuetan ‘klase-borroka’ aipatzen dela irakurri dut, nik ez dut erabat bat egiten horrekin, nahiz eta elementu hori presente egon) eta ‘botereari’ (karabineroei) men egiteari. Ezin da ahaztu ‘Herri txikia, infernu handia’ esaera ere, herria Jauregi familiaren aurka jarrita ageri baita. Bakoitzak filma bere egiten duelako ideiara itzuliz, hasierako sekuentzia aipatu behar da (Isma hondartzan korrika, itxaropenaren eta irtenbide baten bila), horrek berehala kokatzen gaitu eszenatokian, itsasoaren eta irrika-sentsazioaren bidez, Pascal Gaigneren musikaz lagunduta. Horrek itsasontzi-istripuaren eta ekaitzaren sekuentzia ikusgarrira garamatza (bertan ere itsasoa da protagonista); horiek larritasun handia sortzen dute (ikusizko edertasunaren eta atsekabearen arteko kontraste nabarmena), eta horren intentsitate handiz egiten dute, non ekaitzak, urak eta musikak elkarrizketa ia entzutezin bihurtzen baitituzte.
Hasierako larritasun honek tentsio gero eta handiagoa sortzen du helburua (ikatza salbatzea) lortuko den ala ez erabakitzeko, agian familia porrotera kondenatuta dago (ez dut irakurri Ramiro Pinillaren liburua, baina ‘Pobrea izateko patua duen gizon pobrea’, lehen [1930eko hamarkadan], gaur egun [Maricarmenen kasua*]. Filmak hainbat giza ‘erorketa’ agerian uzten ditu (Brunok ikatz zaku bat entregatzen dio bere maiteari, baina ukatua izan da [bai zakua bai maitasuna], Bruno desertorea da / Osaba Pedrok zaku bat ardo botila batengatik trukatzen ausartzen da ‘agintarien’ aurrean / Josefaren erlijio-sinesmenak Ferminen azken igurtzia eskatzen ditu). Ordura arte mantendutako lasaitasuna hautsi egiten da Ferminen hileta-segizioan, istorioa amaierarantz bizkortuz. Harrizkoa izan beharko litzateke (Sabas bezala) istorio honek sakonki ez hunkitzeko, bi adibide aipatuko ditut: 1) Josefa hondartzan, Nereari kendutako katu-kumeekin... bihotza hautsi! 2) Hilkutxa negoziatzen ari den bitartean, Cosmek bere berekoikeria alde batera uzten du familiaren mesedetan… sublime! Sormen-lizentziaz edo gabe, Igorrek itxaropen izpi bat eskaintzen du (irteera bat): Sabasek ‘Isma, zatoz nigaz’ esaten duenean,… eta geroago agintariei aurkezten zaien, eta ondoren aita eta semea (aita eta semea) mendi-hegalera/aldapan gora igotzen diren sekuentzia datorrela. AMAIERA
[Zinema aretoan estreinaldia: urriaren 9a]
· Fjord, Cristian Mungiu. Errumania-Norvegia-Dan-Fin-Sue-Fra, 2026, 146’ (Perlak)
Sake-bolea, film honek Canneseko Urrezko Palmondoa irabazi zuen, horregatik eta Mungiuren aurrekariengandik (4 hile, 3 aste eta 2 egun, Urrezko Palmondoa, Cannes·2007; Muinoen haratago, Urrezko Palmondoa, Cannes·2012; Azterketak, Zuzendari Onena [ex aequo], Cannes·2016; eta R.M.N., izendatua Cannes·2022an). Izan ere, film honetan, nire lagun batek esan zuen bezala, Zein nahaspila! Mungiuk nahaspila batean murgiltzen gaitu: Gheorghiu familia errumaniarra* (bikote bat eta bost seme-alaba) Norvegiako fiordo bateko herri txiki eta urrun batera (Bergenetik ez oso urrun) eramaten ditu, eta han garatzen da nahaspila-trama. Alaba zaharrena, Elia, eskolara ubeldurekin joaten da, eta… susmoak pizten ditu: haurren aurkako tratu txarrak, haurraren zaintza kentzea (bostak!, baita bularreko haurra ere). Mungiuk zalantzan jartzen ditu askatasunaren, arau sozialen, laikotasunaren eta erlijiositatearen arteko talkaren, eta zalantzaren izaeraren (froga irmoen aurrean) kontzeptuak... Era berean, lotura estua ehuntzen du Eliaren (migratzaile errumaniarra) eta Nöraren (neska norvegiarra) artean… Epaiketa bat dator ondoren, Justine Trieten Anatomie d’une chute (2023) filma gogorarazten duena (non ‘herriak’ ematen duen epaia), edo baita Thomas Vinterbergen Ehiza(2013) ere (non ‘herria dixit’). Gauzatxo batzuk ebatzi gabe dauka, baina ikusi, eta eztabaidatu, beharreko filma da hau.
[Estreinaldia: urtarrilaren 15ean]
· Muyou no hito / Querido papá (In My Father’s Room), Maha Harada. Japón, 2026, 109’ (SO)
Zein ezusteko ederra! Oh! Alderdi guztietatik artea darion lana da hau: alderdi piktorikoa (arte-museoa, Mark Rothko); literarioa (elkarri lotutako poemak); musikala eta minimalista (denbora eta espazioa sinkronizatuz, Pucciniren opera batekin batera); antikuarioarena (iraganeko artea); eta tea prestatzeko errituala (ia antzerkikoa). Elementu horiek guztiak uztartu egiten dira, eta emozio zein sentiberatasunaren bidez harrapatzen zaituzte. Familia-filma dirudien arren, ama, aita eta alaba, premisa hori gainditu egiten du. Agian, hori da Japonian maitatzeko maitatzeko modua… pertsonaien arteko distantzia fisikoak, bi metro, emozioa pizten du, kontaktu zehatz (eteriko) bat hautematen denez, hori Maha Harada (idazlea, diseinatzaile grafikoa, arte-historialaria eta komisarioa) da zuzendariaren magiari zor zaio, ziurrenik, film honekin egin du zuzendaritzan debuta. Lana (eta haren erronkak) eta familia (eta haren iragana) orekatzen dituen filma da; lasaitasun-sentsazio berezia transmititzen du, komunikazioa zein komunikazio-eza arakatzen ditu, eta, aldi berean, maitasun isila eta ‘miresmen sakona’ dario. Ezinbestekoa da Haradaren erritmoarekin bat egitea, kanpoan ez geratzeko… edertasuna plano, fotograma eta argiztapen-aukeraketa bakoitzean dago, eta emozioa elkarrizketa-lerro zein poema guztietan barrena hedatzen da. Ibai-korronteak daramatzan gereziondo-loreen antzera, besterik gabe, emariari jarraitzeko aukera ematen duen filma da.
[Ez dago merkaturatze-aurreikuspenik... 2026/27rako]
· Fatherland / Patria, Pawel Pawlikowski. Polonia-Alemania-Ita-Fra, 2026, 82’ (Perlak)
Inor ez da harritzen Pawlikowskiren istoriak kontatzeko gaitasunarekin, eta Cannes 2026k filma berri honen aurrean ‘amore eman’ duela, izan ere, aurretik Ida (2013) [Oscar·2015; Europatar Goya·2015; BAFTA·2015; eta FICXixón·2013 sariak, besteak beste, irabazi zituena], eta Cold War (2018) [Cannes·2018n zuzendari onena; Europatar Goya·2019 sariak;…], Fatherland filmarekin, berriz ere zuzendari onena lortu du. Filmak zuzendariaren ezaugarri den zuri-beltzeko argazkigintza deigarria darabil, eta iraganaren ikuspegitik aztertzen du orainaldia. Ida eta Cold War istorio trinko eta konplexuak izan ziren, eta Fatherland ez da salbuespena. Historiarekin lotura estua duten istorioak dira, kasu honetan, 1949ko Alemaniara, herrialde zatitua garai hartan, garamatza filmak, Thomas Mann idazlearen (Lübecken jaioa, Alemanian, Itsaso Baltikoaren ondoan, 1875ean - Zurichen hila, Suitzan, 1955ean) figurari erreparatuz. Argumentuak idazlearen ibilbidea (1933tik Suitzan eta AEBetan erbesteratuta egon ondoren) jarraitzen du, jaioterrira itzultzen den bitartean: lehenik Frankfurt (Alemaniako Errepublika Federala) bisitatzen du, eta ondoren Weimar (Alemaniako Errepublika Demokratikoa), Goetheren hiria. Filmak gerraosteko Alemaniaren berreraikitze historiko ikusgarri eta zorrotza eskaintzen du. Hori guztia Hanns Zischlerren (Thomas Mannen paperean) eta Sandra Hüllerren (haren alaba Erikaren paperean) antzezpen sendo eta indartsuek osatzen dute, horiek benetakotasun hipnotikoa ematen diote istorioari ‘bihotza izozten’ (A. Machadoren hitzetan) duten antzezpenak. Bidean, filmak familia-dinamikak eta musikari alemaniarrak ere hizpide hartzen ditu, etorkizunaren inguruko ziurgabetasuna giroan nagusi dela. Une batean, Erikak aitari galdetzen dio: ‘Etxera goaz?’. Thomasek erantzuten du: ‘Non dago nire etxea?’... Lehenik Hitler kantziler izendatu zuten (1933), gero mundu-gerra etorri zen (1939-1945)... eta zer etorri zen ondoren? Hondakinetan sartzean une hunkigarri bat bizi dute, eta (bizirik iraun duen) organoak Johann Sebastian Bachen ‘Jesu, bleibet meine freude’ (147. kantata) jotzen du. Erikak aitaren eskutik heltzen du...
[Estreinaldia: 2026ko abenduaren 4an]
· Garrat du váimmu / Corazón fuerte (Brace Your Heart), Amanda Kernell. Suedia-Noruega-Danimarca-Islandia-Bulgaria, 2026, 97’ (SO)
Mungiuk Norvegiara (gizarte-ongizatearen eredu eta erreferentzia den herria) eraman gintuen bitartean, Amanda Kernellek Suediako Sami eskualdeko bazter urrun batean murgiltzen gaitu. Igor Legarretak ‘western’ generoari buruzko bere ikuspegi bereziaz hitz egin zuen, eta Garrat du váimmu filmak genero horretan lekua izan dezake: elur-orein taldeak; landa-ingurune itxia; bertakoak eta kanpotarrak; basakeria eta gogortasuna. Suedia idiliko horretatik oso urrun. Nahasketa horri elementu berri bat gehitzen dio Amandak: emakumea. Ejva gazteak (Elli Sara Valkeapää) artzain-lana hartzea erabakitzen du, aitaren heriotzaren ondoren jasotako ondarea da hori. Ez da erraza izango, ordea, filmean ageri den Sami kultura gizonek menderatua da (noski!), eta Ejvak ez du soilik bere taldearen alde borrokatu beharko (hasierako bi akats konponduz: Norvegiarako atea ixtea eta elur-oreinak trenbidetik urrun mantentzea), baita komunitate oso baten eta haren errituen aurka ere. Bi une erabakigarri daude: elur-motorrean uretara erortzea eta bortxatua izatea, azken hori da filmaren inflexio-puntua. Emakumearen ahalduntzea.
Filmaketa-baldintzek pertsonaien egoera kritikoan murgiltzen dute ikuslea, bakardadea eta eguraldia beraiek ere protagonista bihurtzen dira. Ejvaren lehen planoek haren pentsamenduak ia partekatzeraino hurbiltzen gaituzte: borroka eta determinaziozko istorioa da.
[Oraingoz ez dago merkaturatze-datarik aurreikusita... 2026/27]
>> *‘Goazen paseatzera’ hauek (Urumea edo Nerbioi-Ibaizabal) maila goreneko zinema eman digu, zinemarekin adiskidetzen gaituena eta hausnartzera gonbidatzen gaituena, behaketaren zein emozioaren bidez. Bost film horiei dagokienez, behaketa soil bat nabarmentzen da: ‘aitaren’ pertsonaia-irudia (lan bakoitzean modu desberdinean irudikatua)… Sabas Jauregi burugogorra (Inurri itsuak); Mihai Gheorghiu aldarrikatzaile (Fjord); Shozo Hashima ameslaria (Muyou no hito), Thomas Mannen egoera purua (Fatherland); eta Lars Anders desagertutakoa (Garrat du váimmu).
2026-09-28 / 2026-10-04
