Zinemaldia 74 (Montse Fonsecaren aipamena)
74. edizioa eta Rebordinosen aroaren amaiera (2011-2026)
Zinemaldi ona izan da: zinema ugari, kalitate handiko zinema eta glamour asko. Irabazleak dagoeneko ezagunak izango dituzuen arren, hona hemen sarien laburpena:
· Film Onenaren Urrezko Maskorra: Tender Loving Care, Mike Leigh (Erresuma Batua)
· Zuzendari Onenaren Zilarrezko Maskorra: Amanda Kernell por Brace Your Heart (Suedia-Norvegia-Danimarka-Islandia-Bulgaria)
· Epaimahaiaren Sari Berezia: Border /Ah Biao (Hong Kong-Estatu Batuak-Hego Korea)
· Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra (ex aequo): Kate O’Flynn por Tender Loving Care, y Asta Kamma Augustpor Growth of the Soil (Norvegia-Danimarka-Alemania)
· Taldeko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra: Javier Cámara por 5 minutos más (Espainia)
· Gidoi Onenaren Saria: Mike Leigh por Tender Loving Care
· Argazkilaritza Onenaren Saria: Oskar Dahlsbakken por Growth of the Soil
· Zuzendari Berriak: Body of Glass, Naëmi Ada (Alemania-Frantzia)
o Aipamen Berezia: The World Before, Yoon Dan-Bi (Corea del Sur-Japón-Francia)
· Horizontes Latinos: La ilusión de un verano sin fin, Alessandra Sanguinetti (Argentina-Estatu Batuak)
o Aipamen Berezia: Moscas, Fernando Eimbcke (Mexico-Espainia)
· Zabaltegi-Tabakalera Saria: Adolescencia, sexo y muerto en Campamento Miasma, Jane Schoenbrun (Estatu Batuak)
o Aipamen Berezia: A veces me entra tristeza, otras veces rebelión, María Aparicio (Argentina-Espainia)
· Tabakalera-Nest Film eta Ikus-entzunezko Laborategia Saria: Erased From the Map, Maarij Reka (Indonesia) (flb)
· Donostia Hiriko Publikoaren Saria: La bola negra, Javier Calvo, Javier Ambrossi (Espainia-Frantzia)
· Europako Film Publikoaren Saria: NAZA, Yuval Abraham, Rachel Szor (Erresuma Batua)
· Euskal Zinema Irizar Saria: Txakun Txakür, Elsa Oliarj-Inès (Frantzia-Espainia)
· DAMA Gazte Saria: La ilusión de un verano sin fin, Alessandra Sanguinetti (Argentina –Estatu Batuak)
· FIPRESCI Saria: In My Father’s Room, Maha Harada (Japonia)
· Feroz Zinemaldia Saria: El debut, Jesse Eisenberg (Estatu Batuak)
· Eusko Label Saria Lehengoa: Esperanza, Josu Ozaita (Espainia) (flb) | Bigarrena: Manos, Mikel Urretabizkaia (Espainia) (flb)
Aipatu dudan bezala, zinema ona ikusi dut, baina, berriro ere, ‘harridura’ sentitzen naiz sarituen zerrendari begiratzean, badirudi erabat beste zinemaldi batean egon naizela. Ez da lehen aldia. Hemen partekatuko ditut jaialdian zehar idatzitako ohar batzuk, tartean, asma dezakezuenez, bete ez ziren iragarpen batzuk ere badaude.
1. eguna: Morro (Rodrigo García Sainzena) filmarekin hasi nintzen, lehen sekuentziatik bertatik harrapatzen zaituen lana da. Gero Mateo (Gustavo Sánchez Parra) heltzen da eta dena biltzen da, hitza zentzu bikoitzean hartuta, haren begiradan. Alfonso Herreraren argazki-zuzendaritzak hautsi egiten ditu Mexikoko indarkeriaren inguruko ohiko estereotipoak, arnasa hartzen uzten dizu eta giza egoera ikustea. Zuzendariaren hitzetan, filmaren helburua da ‘iluntasunera argi pixka bat ekartzea’. Zinema-lan ederra.
Paweł Pawlikowskik ez du inoiz hutsik egiten. Zuri-beltz gordin eta sakonean filmatua, lan honek ezin hobeto jasotzen du bere Fatherland film txalotu eta sarituan. Thomas Mannen eta haren alabaren itzulera-bidaia konplexua kontatzen du; gerraosteko Alemaniaren (1949) hondakinen artean egiten dute bidaia, Goetheri omenaldia egiteko asmoz. Plano bakoitzak garai hartako Historiaren zati bat transmititzen du.
Minotaur, Cannesko 79. Zinemaldian Epaimahaiaren Sari Nagusia irabazi zuena, maisuki erakusten du Errusian dagoen miseria moral eta gizatiarra (nahiz eta gai horiek ia edozein nazio mendebaldarri ere aplika dakizkiekeen). Zvyagintsev maisuak inork ez bezala lantzen du hori (gogora dezagun ber Leviathan bikaina), bere argudioak berak eraikitzen dituen esparru estetiko zoragarri horietan txertatzen ditu.
Zinemaldiko 2. egunazinema bikainez beteta egon zen, The Ballet Lesson filmarekin hasi ginen, errusiarra edo japoniarra? Nork daki! Imajina daitekeen iluntasunik argitsuena da. Nanni Moretti, istorio-kontalari maisua, Caro Diario (1993) garaitik jarraitu diogunontzat, ez da inoiz huts egiten duen horietakoa, nahiz eta gorabehera batzuk izan. Haren film berria, Sucederá una noche nahiko entretenigarria da.
‘Ibiltaria’-ekin aurkitzea bake-babesleku bat da, Tsai Ming-liang zuzendari taiwandarraren filma, Weichen / Dust, Donostian zehar eguneko soinu erritmikoen artean lebitatzen zara. Utzi zeure burua eramaten eta amaitu Chavelarekin.
Bigarren Donostia Saria banatu zen. Ai, Naomi… apur bat ahula sumatu zintugun! Saria eskaini diozun David horrek orain ikusiko bazintu, erabat nahastuta geratuko litzateke.
Horizontes Latinos sailean, Kolonbiako amek, hildako seme-alaben bila (oraindik amaitu gabeko bilaketa) bizi duten mina aztertzen da: Juan Miguel Gelacio eta Esteban Hoyos García zuzendarien Cinco años, cuatro meses filma. Protagonistak, Jenny Navak, antzezpen indartsua eskaintzen du; benetan merezi du nolabaiteko aitortza.
Pablo Larraín zinemagile txiletarraren (El club, Ema, Maria Callas...) Mis tristes muertos filma, ‘mediku sentikorrekin’ (Mercedes Morán) hildakoak ikusteko gaitasuna duena.
Lau ataleko miniserie hau (187 minutuko iraupena du eta film luze baten erritmoan muntatuta dago) Mariana Enríquez idazle argentinarraren ‘Un lugar para gente sombría’ (2024) ipuin-bilduman oinarrituta dago, idazlea ekoizle gisa ere aritu da proiektuan. Mis tristes muertos irailaren 24an estreinatuko da Netflixen.
Zinemaldiaren 3. egunean, Benjamín Naishtatek, aurrez Rojo(2018) filmagatik Zuzendari Onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuenak, beste sari bat eraman dezake etxera Glaxo filmarekin. Zalantza baduzue Minotauroeta Glaxo artean, zalantzarik gabe, bigarrena da aukera sendoagoa.
4. egunean, Ayana Nurdinova zuzendariak Kazakhstango dilema unibertsal bat aurkezten du: kanpora atera eta beste nonbait bilatzea falta zaiguna, edo gure barruan jada daramaguna deskubritzea? Galdera hori airean uzten du. Mugalim film bikainarekin, Zuzendari Berrien Saria irabazteko lehian dago.
Zinemaldiaren erdialdera, Sail Ofizialean harribitxi turkiar bat aurkituko dugu, The Straight Story (David Lynch. 1999) eta Once Upon a Time in Anatolia(Nuri Bilge Ceylan. 2011) filmen arteko espazioan kokatzen dena, Yeşim Ustaoğluzuzendariaren Artakalan / What Remains da filma (2008an La caja de pandora film zoragarriagatik Film Onenaren Urrezko Maskorra eta Emakumezko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra [Tsilla Chelton] jada irabazia). Agian aurreikus daiteke istorioa, baina ederra da.
Zuek, pertsona sentikorrak, ez zenuke galdu behar Oskar Alegria Suescunen Hamalau gau, Jorge Oteiza euskal artistaren urratsei jarraitzen diena. Poesia, eskultura, irudiak, musika eta zinema uztartuz. Zer gehiago eska daiteke! Zabaltegui-Tabakalera sailean.
5. egunean, La bola negra iritsi zen, Javier Ambrosi eta Javier Calvo zuzendari espainiarren lana, biak Cannesen sarituak aurretik. Erokeriaren eta zinemagintza bikainaren arteko nahasketa da. Dena gertatzen da, nonahi eta aldi berean, gutxienez hiru garai historiko hartuz. Gehiegizkoak dira, zalantzarik gabe. Baina badakite zinema egiten. Emozioz beteriko errusiar mendia da, bidean malkoren bat edo beste eragiten duena. Hori bai, argi dago orain gutxi deskubritu dutela Federico García Lorca. Filma Alberto Conejeroren ‘La piedra oscura’ antzezlanean oinarritzen da (Conejerok berak idatzi zuen gidoia, beste batzuekin batera), lan horrek Granadako poetaren eta haren azken bikotekidearen, Rafael Rodríguez Rapún (aktorea, futbolaria, ingeniaria eta guduan hildako soldadua), arteko harremana aztertzen duena. Hiru egileen irudimenarekin amaitzen da. Perlak sailean.
Energia eta zalaparta eztanda horren ondoren, La habitación del padre / Aitaren gela filmari ekin nion; Maha Harada idazle japoniarrak zuzendari gisa egindako lehen lana da. Leiho bat irekitzean, munduaren beste aldera erori izan banintz bezala zen, denborarik eta espaziorik ez dagoen beste dimentsio batera. Irudiak, isiltasunak, poesia, pintura eta erritualak baino ez daude… Erabilgarriaren eta alferrekoaren arteko dikotomia arteari eta bizitzeko moduei dagokienez, zuzendariaren kezketako bat da. Ez galdu. Sail Ofizialean dago. Baliteke ezustekoa izatea… ez zen horrela.
Tarte horretan, beste bi lan on zeuden, Mike Leigh (aurtengo lehiaketako zuzendari bakarra, zeina osasun-arazo delikatuei aurre egiten ari den) maisu britainiarraren Tender Loving Care film xarmagarria. Hori filmean islatzen da, umorez eta oroitzapen gozoz beteta dago. Sail Ofizialean dago. Gidoi onenaren saria? Agian gehiago ere bai... ikusiko dugu. (Garaile handia izan zen, azkenean: Urrezko Maskorra, Gidoi Onenaren saria eta Emakumezko Aktore Onenaren saria eskuratu zituen).
Eta, bestalde, Manuela Martelli zinemagile txiletarraren El deshielo, hitzez hitz, hotza den filma. ‘Un Certain Regard’ sailaren Cannesko azken zinemaldian estreinatu zen, eta Donostiara iritsi da, ‘Horizontes Latinos’ sailera parte hartzeko. Film neurtua da, gai irekiak dituena, Txileko Andeetan zehar maisuki garatzen da, udaberriak azkenean agerian uzten dituen negu zalantzagarri horietan.
6. eguna. Sentsazio atseginarekin noa, zinema bikaina ikusi ondoren. Oraindik gehiago dago ikusteko… Narciso (‘Horizontes Latinos’ sailekoa) edo The Growth of the Soil norvegiar filma ikusi nahiko nituzkeen. Dena den, oso egun interesgarria izan da. Jess Essenberg-en The Debut filmarekin hasi nuen eguna. Sail Ofizialean ikusi ahal izan ditudan filmen artean (dena ez dut ikusi), eta benetan lan bikainak aurkitu ditut, nire ustez, The Debut filmak Urrezko Maskorra merezi du, eta Julianne Moorek eraman beharko luke Emakumezko Aktore Onenaren saria, baina, bera bertan izan ez denez... nork daki!
Eguna Brad Pitt-ekin amaitu nuen, zinemaldian oso presente egon zen, eta eskuzabaltasun handia erakutsi zuen bai prentsarekin, bai publikoarekin. Nire lagun batzuk eta biok bat gatoz esatean aktore gutxi daudela (bi edo hiru, agian) adin-tarte hain zabalean horrelako grina pizten dutenak. Prentsaurrekoaren amaieran,’Free Palestine’ (Palestina Askea) leloa duen intsignia bat ematea lortu nion. Nork daki, agian gaur gauean jantziko du, David Ayer-ek zuzendutako Heart of the Beast filmaren estreinaldian. (Ez zuen jantzi).
Montse Fonseca
