ZINEMALDIA 73

ZINEMALDIA·73 (Montse Fonsecaren berrikuspena. Fas)

Duela hilabete amaitu zen 73. Donostiako Zinemaldia, baina une aipagarri batzuk eta film batzuk partekatu nahi ditut. Alexek eta biok, jaialdiko atzeko geletan, eztabaidatzen ari ginen zinema soziala eta feminista, aktore arrakastatsu bat eta, zuzendari bat gehitzen badiozu, proposamen bat aurkeztea ia bermea dela finantzaketa eta agian sariak ere lortzeko. Zorionak Los Domingos-i (Alauda Ruiz de Azua), Urrezko Maskorra irabazi duena, merezitako aitortza. Gainerako sariak Sail Ofizialean aurkeztutakoaren ildotik egon ziren. Hau da ia A-mailako jaialdi guztien ondoren datorrena, eta horixe erabili behar da sari-zerrenda bat osatzeko. Hala ere, posible da zinema ona ikustea. Perlak atalak laguntzen du. Zerbait nabarmendu behar badut, honakoan zentratuko naiz.

· Le cri des gardes, Claire Denis. Frantzia, 2025, 109’                            (Sail Ofiziala)

· Couture, Alice Winocour. Frantzia-AEB, 2025, 106’                            (S.O.)

· Sai (Sai: Disaster), Yutaro Seki y Kentaro Hirase. Japonia, 2025, 128’           (S.O.)

· Nouvelle Vague, Richard Linklater. Frantzia, 2025, 106’                                (Perlak)

· La grazia, Paolo Sorrentino. Italia, 2025, 133’                                                  (Perlak)

· Un simple accident, Jafar Panahi. Iran-Frantzia-Luxemburgo, 2025, 102’       (Perlak)

· Mamlaket al-qasab, Hasan Hadi. Irak-AEB-Qatar, 2025, 105’                               (Perlak)

· O agente secreto, Kleber Mendoça Filho. Brasil-Fra-Ale-Herbereak, 2025, 161’      (Perlak)

· Historias del buen valle, José Luis Guerin. Espainia-Frantzia, 2025, 122’      (S.O.)

· La Lucha, José Alayón. España-Colombia, 2025, 92’                           (Zuzendari Berriak)

Sail Ofizialean, zuzendari ezagunek egindako zenbait puntu distiratsu izan ziren, hala nola Clare Denise-ren Le cri des Gardes eta Alice Winocour-en Couture, emakume solidarioen erretratua egin zutenak (zuzendariaren arabera), besteak beste, Angelina Jolie-ren irribarre distiratsua pantailan. Baina nabarmentzen dena bere kontakizun iraultzailea da, bere erritmo japoniar nabarmena, eta batez ere, bere musika berezia, oraindik ez nago ziur argumentua azpimarratzen duen edo desitxuratzen duen. Askok horrela sentitu behar izan genuen filmaren amaieran, txalo epelekin hartu baitzuten, epela baino gehiago, nahasia, zalantzatia, baina aldi berean gogotsua. SAI: Disaster (Yutaro Seki, Kentaro Hirase) film japoniarrari buruz ari naiz. Gomendatuko nizueke sinopsia ez irakurtzea eta zuzendariak aurkezten dituen aurpegi japoniarren artean eramaten uztea, edo hobeto esanda, galtzea, nahastea.

Espero bezala, Perlek jaialdia argitzen dute. Perlak Saila Nouvelle Vague (Richard Liklater) irekitzen zuen. Sortzen ari zirenean jaio ginenontzat (orain beren gorenean daude), eta garai hartan mugimendu artistiko honetako sortzaile, idazle, aktore eta aktoresak ezagutu ezin izan genituonontzat, Liklaterrek eskaintzen dizkigu film maitagarri honetan. Ikusle gazteagoentzat, ezinbestekoa da ikustea. Ez dakit horrela gertatu zen, eta ez du axola, baina elkarrizketak, ironia, txisteak, adiskidetasuna eta 162 sortzaile hauek zinemaren kontzeptua hiru urtean nola aldatu zuten, film hau benetan edozein zinema eskolaren curriculum ofizialean sartu beharko litzatekeen lana da, Nouvelle Vague kapituluan. Zer jenio kolpea!

Paolo Sorrentinoren edoToni Sirviloren La grazia filmean, zuzendaria eta aktorea bereiztea kostatzen zait. Erroman, Sorrentinok imajina dezakeen ideia lotsagabe eta absurdu guztietan murgiltzen da (Vatikanoa, rapa, eutanasia, robot txakur bat, boterea...), elkarrizketa eta gogoeta ugari dituen gidoi ondo landutik aldendu gabe, non bi orduko iraupena baino gehiago bete dezakeen.

Thriller komiko bat, komedia ilun bat, drama sozial eta politiko bat, dena batean bilduta. Jafar Panahiren Un simple accident filmaz esan nahi dut, Canneseko Urrezko Palma irabazi zuena. Nola lortzen du zuzendari honek, baliabide hain mugatuekin, istorio bizia, zirraragarria eta komiko bat sortzea? Bikaina hasieran eta are gehiago amaieran.

Beste perla gozo bat The President's Cake / Mamlaket Al-Qasab bikaina da, Hasan Hadi zuzendariaren lehen film luzea, Canneseko Urrezko Kamera irabazi zuena, 1990eko hamarkadan Irakeko hiri batean girotua. Gidoia Sundanceko Laborategian garatu zen (Robert Redfordi omenaldi hunkigarria). Garai hartan izandako haurtzaroak gai horiei buruz hausnartzera eta lan hau tonu komiko ilunekin sortzera eraman zuen, zuzendariak berak deskribatu zuen bezala.

Ez galdu beharreko beste perla bat Kleber Mendonça Filhoren O Agente Secreto/ Agente Sekretua film brasildarra da, Latinoamerikako zuzendari bikainenetako bat, Canneseko epaimahaiaren bi sari irabazi zituena. 1977an, Brasilgo diktaduraren amaieran girotua, itzal eta beldur asko dituen irakasle baten erretratua egiten du, erritmo zirraragarri eta musika bikain batekin kontatua. Benetan film bikaina.

Epaimahaiaren Sari Berezia interesgarria izan ohi da, eta oraingoan asmatu egin du. JL Guerinen Historias del buen valle filma dokumental bikaina da, emozioz eta errespetuz betea, urbanizazioaren ondorioz hiltzen ari den landa-auzo bat duintzen duena.

Ikusi dudan Zuzendari Berrien Sailean, bereziki harritu nau La Lucha film bisualki eta tematikoki indartsuak, JA Alayónen bigarren film luzeak, "godoek" (Kanariar Uharteetakoek) gutxi ezagutzen duten Kanariar borrokaren testuinguruan kokatua. 

Aita eta alaba emozionalki noraezean, amaren galera gainditzen saiatzen, beren bihotzak baino paisaia antzuago batean, Fuerteventurako paisaia ederra baino egoera gogorrago honetan berriro elkartzeko itxaropenarekin. Bizitzaren alde borrokan.

Eta 2025ko PALMARESA:

Urrezko Maskorra + Feroz + Fipresci: Los domingos, Alauda Ruiz de Azua. EH-Frantzia, 2025, 110’

Epaimahiaren  S. Berezia: Historias del buen valle, José Luis Guerin. Espainia-Frantzia, 2025, 122’

Zuzendari Zilarrezko Maskorra: Joachim Lafosse. Six jours ce printemps-là. Belgika-Fra-Lux, 2025, 94’

Interpretazio Zilarrezko Maskorra, exaequo: Zhao Xiaohong. (Jianyu laide mama / Her Heart Beats in Its Cage) - Jose Ramon Soroiz (Maspalomas)

Taldeko Int. Zilerrezko Maskorra: Camila Plaate (Belén)

Gidoi Onena: Joachim Lafosse, Chloé Duponchelle, Paul Ismaël (Six jours ce printemps-là)

Argazkitza Onena: Pau Esteve (Los Tigres)

Zuzendari Berrien Saria: Vaegtloes / Weightless, Emilie Thalund. Dinamarca,2025, 97’

ZB Aipamena: Aro berria, Irati Gorostidi Agirretxe. EH, 2025, 102’

Horizontes Latinos Saria: Un poeta, Simón Mesa Soto. Colombia-Ale-Sue, 2025, 120’

HL Aipamena: Hiedra, Ana Cristina Barragán. Ecuador-Méx-Fra-Esp, 2025, 98’

HL Aipamena: Un cabo suelto, Daniel Hendler. Uruguay-Argt-Esp, 2025, 95’

Zabaltegi-Tabakalera Saria: La tour de glace, Lucile Hadzihalilovich. Francia-Ale, 2025, 118’

Bat bateko Maitemina Z-T.: Duas vezes João Liberada, Paula Tomás Marques. Portugal-EH, 2025, 70’

Z-T Aipamena: Blue Heron, Sophy Romvari. Canadá-Hungría, 2025, 90’

Nest Saria.: Ako počúvať fontány / How to Listen to Fountains, Eva Sajanová. Eslovaquia, 2025, 11’

Nest Aipamena: The Old Bull Knows, or Once Knew, Milan Kumar. India, 2025, 13’

Euskal Zinema Saria.: Los domingos, Alauda Ruiz de Azua. EH-Francia, 2025, 110’

Euskal Zinema Aipamena: El último arrebato, Marta Medina y Enrique López Lavigne. Euskal Herria, 2025, 108’

Gidoi-SGAE Saria: Borja Cobeaga. Los aitas. EH-Cat-Mad-Bélgica, 2025, 88’

Ikuslearen Saria: La voz de Hind, Kaouther Ben Hania. Túnez-Francia, 2025, 89’