Zinemaldia 59º

Zurriola eta Urumea artean kronika (2011)


Berriro ere, 59. Zinemaldiaren magia (Donostia)  sentiaraztera  eramaten gaituzte urratsek. Nerbioak, zerrendak, izenak,...   pistola-tiroa Ja! Irailaren 11ko egun eguzkitsuaren 9:00ak dira (egun  bitxia,  ez! Prestatu, aukeratu... ordaindu egiten duzu eta atzera.  10:00ak dira eta  saioren batean dagoeneko ez da agertzen erosketarako  “gurditxoa”...  zinemaldiaren lehia (eta nola ez, “sarearena). 


Oroitzapenari begirada bat:  Zinemaldian bertan Barandiaraneko  eztabaidak, Printzipalera heltzen ari diren  “izarrekin”, itzuli behar  diren 10 filmeko bonoa... errenkan egon ordutegi eta  film zehatzarekin,  eta topaketa berriak Printzipalean.


Mahats-bilketaren jaiarekin  batera (Oion'2011), ikusiko dugu nolako  zinema-uzta dugun hasiera batean itxura  ona duen aurtengo zinemaldian,  saio bakoitzean, hortaz, hasi egingo gara!  (asteburu bat hori baino ez  duen hilkor batentzat, asteburu bat eta “sarearen”  bidezko sarrerak)
Labur, ez aspertzeko eta  fas-zinezaleei kontatzeko aukera eman gabe.  Ikusitakoaren gaineko nire iritzia  emango dut, jendearen laguntzarekin  (batzuetan kritika zentzuduna erabilita),  beste ikuspuntu bat. Saioka  eta asteburua kronologikoki adierazita.


OFIZIAL SAILA

"No habrá paz para los malvados" Enrique Urbizu  (118' - Esp.)
 Arnasa hartzeko aukerariki  ematen ez duen hasierarekin, horrela  hasten da gidoi bikaina (Urbizu-Gaztambide)  maisuki eramanda Urbizuren  eskutik. Aurkezten  diguten istorioa ez dauka  etendurarik, izugarri azkar loturik doa dena. Nahiz  eta noiz edo noiz  agerikoak diren hainbat egoera agertu, bilbeak eserlekuari  itsatsita  izaten zaitu, hasierako ezkutuko hainbati erantzuna ematen diozun   bitartean (hala ere ezkutuan dagoen zerbait irteteko eztabaidarako  gertatzen  da): filmaren bigarren tabernaren topaketa txiripaz al da?...  hala pizten da  eztabaida). Jose Coronadoren antzezpen bikaina dugu  (Santos Trinidad) Helena  Miquelek (aurpegi berria) lagunduta eta Juanjo  Artero (telebistakoa). Nork bere  ondorioa aterako du, baina ikusi  beharreko zinema da à "rock and  roll".


 Aretoan, harridura, nahiz eta 9:00ak  izan. Esandakoak ez du begirik batzen uzten. Eta amaiera irekia

"Amen" Kim Ki-duk (s/zinemaldiaren idatzia) (72' - Corea S.)
 Beno, beno, hona dator  zinemaldiaren polemikoetako “bat” (badakizue  alde/kontra), aurreratu egiten  dizuet lehenengoetako bat naizela. Egia  da “sinplea” dela egotzi ahal zaiola (baliabide  gutxi eta ia  “ikaslearena”). Baina jakin dakigunez iraupena “egokia” dela,  Ki-duken  galderek eraman egin naute. Onarpenean hunkidura zama handia lortzen  du  …eta ondorengo banaketa (ia amaieran). Hasieratik “bilaketa” antzematen  duzu  eta berorren porrota etengabea. Baina miresgarria da Kim Ye-nek  (protagonista  bakarra) sendatzeko egindako ahalegina. Film osoa  kontenplaziozkoa da eta ezer  gertatuko ez balitz bezala (hasiberri  bezala filmatua), baina “amets”  bakoitzean irrika pizten digu... hala  bada, zueure burua eramaten uzten baduzu,  gustatuko zaizu, bestela  gorrotatuko duzu (kritikarien artean ikusi dut 1etik  –Nork zuzendua-  7ra –Fotogramak- , batez beste 3,7 lortu zuen).


 Batzuetan filmak Godard-en  "Je vous salu, Marie" zaila   gogorarazten zidan oso polemikoa hala gaiagatik nola burutzeagartik.  Hortaz,  jakinaren gainean zaude, 7 edo 1ekoa izan zaitezke, ZINEMAren  handitasuna eta  konak ez izatearen ondorioa da à Joaten bazara goza  ezazu…egin daiteke.
 Eztabaida piztuta dago, hornitzeko  garaia da, ah! aretoan txaloak eta txistuak ere bai.


"Bertsolari" Asier Altuna (90' - Euskadi) (Ez  Lehiaketa)
 Bertsolariak eta zuzendaria  atean. Protagonistak eta zuzendariak  laguntzen diguten ibilbide hunkigarri  honetan, zer den generorik gabeko  “bertsolari” ahozko tradizioa, baina beti  amildegiaren ondoan. Bikain  moldatuta (montatuta) “dokumental” irudiak  fikzioarekin... amai gabeko  intentsitatea lortuta. Agian 0 segundotik,  lehenengo bertso, musika eta  irudia. Hortik aurrera, behin poroak zabalik,  hunkidura eta harridura  elkarlotzen dira etengabean (agian baserritarra  naizelako ote da,  galdetzen nion neure buruari etengabe... baina bertsolariak lau   “zoro”ren kontu hori bada, (nork zehazten du?) batzuk eszenarioan eta  besteak  besaulkietan). Asierrek irakaspen bikaina ematen digu  bertsolaria zer den  azalduta eta oilo azala jartzea lortzen du baita  kanpotik datozen eta ezagutzen  ez dutenenena (irtetean egiaztatua). Ez  dakit justu eta objetiboa izango  naizen, baina oso gustuko izan dut.  Eta bi une nabarmendu nahi ditut, pilo bat  badauka ere...: bertsolariak  filmaren atzetik kameraren sarrera BECen... eta  Maialen Lujanbio  eszenatokira igotzen denean à Txapeldun.


 Hitzik gabe.
 Parkatu! Andoni (Egaña), hor al  dau! Eta beste batzuk.
"Albert Nobbs" Rodrigo García (108' - UK/Irl) (ez  Lehiaketa à Glenn  Close *)
 “Gaurko egunean” egon ostean,  Rodrigo Garciaren eskutik (zein  fisikoki ezin baitu ezkutatu noren semea den)  XIX. mendera jotzen dugu  (emigrazio eta miseria garaia, Ezagun egiten zaizue!),  Glenn Close  handia Maria Doyle Kennedyk lagunduta (margolaria). Biek une  historiko  ahantzezina osatzen dute. John Bainville irlandarraren (gidoigilea   Glenn Close-rekin batera) zeinetan xehetasun guztiak zaintzen baitira.   Zinematografiari dagokionez ez dauka berrikuntzarik, Rodrigok sortutako  gunea  ikusi baino ez duzu egiten eta gozatu egiten duzu. Ez da  sentiberatasunean  jausten, nahiz eta bitan “zapia” erabiltzen den (nire  ondoan antzematen da) eta  une magusia goian aipaturiko pertsonaiak,  emakumez jantzita, (azkenean!)  Irlandako hondartza batetik ibiltzen  direnean (kolorea) eta korrika eta korrika  egiten dute. Azken batean,  istorio ona, antzezpen bikaina eta “leku” bikaina  (Irlanda) à Zuzena      
 Igandea da, zapiak gorde egiten  dira, eta euriak hartzen gaitu.


ZABALTEGI PERLAK

"Martha Marcy Mae Marlene" Sean Durkin  (101' - USA)
 Bada ondo, nortasun-arazoa.  Arrisku handiko istorioa, sekta  beldurgarrien barruan sartzen dena (kasu  honetan USA) nerabezaroko  azaletik. Nortasun bat sortzeko garaia da eta  erauztea bilaketa  baztuetara eramaten gaitu, baina beti  ez du eramaten bide egokira.  Ausarta M*  pertsonaia hau (Elizabeth Olsen) zeinek sinetsarazten digun  bere istorioa. Erauztetik  abiatzen gara eta istilu aztoratzaileetara  heltzen gara. Sinestezina? Osagai  onak  à Zuzena, ikusgarria  da. Ez  dago film harrandirik.


 Istorioak pentsarazten dizu…


"Et maintenant on va oú? / Eta orain nora goaz?" Nadine Labaki (110' -  Fr/Libano/It/Egipto)
 "Itxaron duguna", bere  zuzendari eta senarrarekin (Khaled Mouzanar,  musikagilea eta bigarren mailako  antzezlea) bertan direla. Txaloak bere  hitzekin: "oraindik dirau gerrak  "guerra" zergatik?, hauxe da nire  alea istiluaren amaierarako". Lan  zoragarria zeinetan beste lurralde  batera eramanda (urrunekoa eta lehorra),  Nadinek lortzen baitu umorez  eta dramaz (%50ean), "nazionalizatzea" egoerarekin  eta bando bateko eta  besteko pertsonaien larruazalean sartzea... azken batean  denok  elkarren beharra dugu à Ez galdu film hau.


 Txaloak, berriro ere bukatzean,  oraingoan soinu-bandaren erritmo libanesean.


"Jadaeiye Nader az Simin / Nader eta Simin, banaketa bat"  Asghar Farhadi (123' - Iran)
 "Itxaroten genuen bat"  Berlinetik igaro ondoren (Hartzaren  irabazlea). Urruneko lurraldeetan  jarraitzen dugu, baina kasu honetan  hirikoetan zehar. Harrigarria da Farhadik  daukan kontatzeko erraztasuna  edozein unetan aspertu barik. (Nire buruko  erreferentziak) García  Berlangak eta Allenek (Woody) ibilbide liluragarri hau  Irango  gizartetik egin balute bezala, zeinetan etengabeko irribarreari eusten   diogun, baina zeinetan goi mailako ironia baitago. Aurrekoan bezala,  (Nadine-rena)  abesbatzaren jarduerak baita koreografikoak ematen diote  zentzua “edonongo”  istorioari  à hau ere ezin  duzu galdu
 ¡Zelako zapore ona geratzen  zaizun zinematik ateratzean! Zergatik ote da? Maisulana izan barik, maila  handia dago.


"Silver tongues / Zilarrezko mingainak" Simon Arthur (88' - USA/UK) Zuzendari Berriak
 Simon Arthur-en proposamen  bikaina (gidoia ere bai), zeinetan  irrigarri jartzen gaituen ongizate egoera  hori, eta uneoro eta edozein  tokitan aurrean dugun hauskortasuna. Estilo (edo  genero) bat baliatuta,  "road movie", leku eta egoera ezberdin  bisitatzen joaten gara,  zeinetan engainua “gakoa” baita. Era atsegin eta  bitxiaz hasten da:  bikotekideen elkartrukea...¿?...eta intentsitate, indarkeria  eta  suspentsean gora egiten du. Horrela, ikuslearekin jolasean behin eta   berriro, pena bat da hirugarren atalean urrundu egin naizela, nahiz eta  onartu  behar dudan ausardia eta ondo egitea. Amaiera ezin konta  daitekeen film  horietako bat da... hondatu egiten duzu. Eramaten utzi  behar da, baina ni  jaitsi egin naiz, agian zuk gozatu egingo duzuà  Segun eta,  nahiz eta baliteke zu harrapatzea.
 Itxuta eta forma onak, antzepen  azpimarragarriaz.


HORIZONTES LATINOS


"Garimunho / Remolino" Helvecio Marins Jr. + Clarissa Campolina (90' -  Brasil/Esp./Alemania)
 Aipaturiko hasierako nerbioek  eragiten dute txiripaz fikziozko  dokumental honekin topo egitea; dena den, ez  naiz damutzen ikusi izanaz  (nire ustez, Zinemaldiaren aurkitutako bitxia). Luis  Miñarroren  “begiaz” gozatu dut. Egia da bestelako film baten aurrean gaudela,   batzuk maitemintzen dituena eta beste batzuk izutu, “Amen” filmarekin  gertatzen  den bezala, ni maiteminduen artean nago. Salaketa bat da,  horraino heltzen ez  bada. Bizitzaren joana eta gozatzea da, El Sertao  erkidegoa (Estado de Minas  Gerais -Brasil-) zeharkatzen duen bizitzaren  “ibaia” bezalakoa da. Gozamen  poetikoa ahosabai “berezietarako”.  Filosofia dentsitate handia, Basturen ahoan  jarrita (81 urte) entzutea  oso gustukoa da.
 Emanaldiaren ondoren, asko izan ginen  zinemagileekin hitz egiten  geratu ginenok, zinema desberdin horrek liluratuta,  zein baitaà  “sentiberentzat”  bakarrik, ekintza da denboraren eta bizitzaren  xalotasunaren joanean.
 Edo nola dagoen beste modu  batzuk kontatzeko, lehengai eta irudimena dagoenean (eta diru gutxi)


Ondorioa
 ZINEMAz, jendeaz eta Donostiaz  gozatu dut. Nire ustez, (begirada xume  eta asteburu bakarra) iazkoa baino  bikainagoa, eta ez naiz sari  ofizialez ari.
 Eta begirada honekin, eta  aurreko lau xehetasunekin, amaiera eman  nahi diot testu eta zinemaldiari. Baina  “ingurunean” kokatzeko,  kontatuko dizuet zein iritzi eman duten kritikak,  jendeak eta  gazteriak.


Kritica: jasotako informazioaren arabera, "No habrá paz para los malvados" (7.8) azpimarratu zuen "Amen"  (3.7) filmaren ondoan, eta, oro har,  suspentso gutxi dira. Honek “Kritikaren”  asebetetzea adierazten du. 


Jendea: 12 film balorazen ditu 9,078 puntuazioarekin "The  artist" Michel Hazanavicius (Fr) onena, jarraian "Et  maintenant…" 9,046 punturekin (Europako Filmaren  Saria). Guztiei nota ona  ematen die (suspentso barik, gogoratzen dut  biei 7 bat ematea giro bikainak  eramanda -txaloak-), harrigarria da  puntu gutxien daukana "The tree of  life" Terrence Malick (USA) izatea  5,142 punturekin


Gazteria: 25 filmen artean 8,429  puntu ematen dizkio "Wild Bill" Dexter Fletcher (UK) filmari, "Silver  tongues" filmarekin borrokan 8,415 punturekin. Bost  filmek ez dute  gainditzen (horien artean "Garimunho" eta beste lau  behetik eta hiruk  gainditutik hurbil. Hauxe da datorrena.


Joan zaitezte zinemara, grina pizten du.


txarli otaola

Image-empty-state.png