Eliane de Latour: ametseranzko bide luzea

O Binômio de Newton é tão belo como a Vênus de Milo. O que há é pouca  gente para dar por isso” (Fernando Pessoa).


Portugaleko olerkari bikainaren hitzekin  bat eginda   esan  genezake edertasuna era askotara aurki litekeela; gertatzen  dena   da  ez dagoela horretaz ohartzen den askorik. Zinemaren kasuan     begi-bistakoagoa da esaldi hori, zeren eta pixkanaka-pixkanaka ikusleen    gustua  menderatu egiten baita eta mota bereko begirada (berdina,    lasaigarria,  publizitatezkoa)eskaintzen zaie koloniatze eta    homogeneizatzearen ondorioz, are  gehiago, ohiz kanpoagoko proposamenak    (hitzez hitzeko zentzuan: “arautik urrun  edo kanpo”) emanaldi taldeek    arbuiatuak direnean  Ala zer da Dziga Vertov,  Robert J. Flaherty,  Johan   van der Keuken,  Frederick Wiseman, Béla Tarr eta Ágnes  Hranitzky-ren   zinema ikuspuntu  ezberdinak zabaltzearren, ez da hain  ederra (edo nahi   badugu, bestelako  edertasuna duena) hala nola,   David Lean edo  David   Lynch-ena? Eta, nahiz eta erkatzean, kaltetuago  gertatzen badira,    lehenengo egileek euren ekoizpenarekin kulturari  buruzko gure ezagutza    handitzen laguntzen dute.


Gaur egungo zinemak arbuiatutako  “begiradak” (eta   publikoaren  zati handi baten axolagabekeriak eta  kolaborazionismoak,   erantsi  beharko genuke) gure pantailetatik desagertuen  dagoen zinemaren    sortze-begirada:   begirada positibista, aldez aurretik egondako    errealitatearen  dokumentaziokoa, antropologiarako joera nabarmena duena    eta, bere begiratzeko  erarekin, laguntzen diguna ikusitakoaz  hitzaldi   bat. Lehendabizi, lehen  aipaturiko egileen artean dagoena,  antropologia   zineman maisuarengan: Jean  Rouch, edo orrialde hauetan  azpimarratzen   dugun egilearengan: Eliane de Latour.  


Honako galdera  honi erantzun   beharko bagenio; “Zergatik merezi du Bilbon aurkeztea Eliane de Latour-en lana?”,    nahikoa  litzateke azpimarratzea hori bezalako proposamenik ez egotea    Bilboko zinema  eskaintzan azken urteotan. Balitele, agian, eredu  berezi   gisa izatea  Jean Rouch-i buruzko ziklo berezia Fas   zineklubean   2010eko martxoan (Les maîtres  fous / La chasse au lion à l'arc, Jean Rouch, 1955, eta Chronique d'un été, Paris, Jean Rouch  eta Edgar Morín, 1960); El ojo sobre el  pozo emanaldia (Het Oog Boven de Put,  Johan van der Keuken, 1968, Bidebarrieta Liburutegia, 2010eko maiatzean); Emanaldi  bikoitza El cuaderno de barro eta Los pasos dobles (Isaki    Lacuesta,  2011, Fas Zinekluba eta  BizBAK, 2011ko  martxoa) edo iaz    ZINEBIn emandako batzuk munduko zine dokumentalen Panoraman (ZINEBI54,     2012ko azaroan). Eta ezer gutxi. Horregatik guztiagatik, eta gure    publikoari  irudien bidez gizarte-ekintzak interpretatzen laguntzen    digun proposamen berria  eskaintzea baino ez bada ere, merezi du gure    artean izatea ez bakarrik Eliane  de Latour-en lana, Frantziako    zinemagilea bera ere egotea.


Eliane de Latour (1967an jaioa), Pariseko  CNRS-en (Centre national de la recherche  scientifique)    ikerketa zuzendaria Afrika Mendebaldean antropologo hasi zen  bere    ibilbidea, eta horrekin batera zinemako lehen lana egin zuen:  Les  Temps de pouvoir à Samna,  1983an. XX.  mendearen bukaerara arte, bere obrek ikuspuntu dokumentala zuten (Le Reflet de la vie, 1987-2008; Tidjane ou les voies d'Allah, 1989) nahiz  eta apurka-apurka fikziozko elementuak sartzen joan zen (Contes et décomptes de la cour, 1993; Si bleu, si calme, 1998) eta azkenean fikzioa aukeratu zuen Bronx-Barbés (2000)filmetik Après l’Océan filmera ailegatu arte(2008).


Baliabide dokumentaletik fikziorako  igarotze horretan Eliane  de Latour-en lanak ez du bere begiradaren ezaugarriak  galdu: agian  baliteke, bilakaera honetan, bere begiradak hasiera batean berekin zihoan etnografia izaera galdu izana (eta hori dela eta, Jean Rouch-en ondarearekin lotzen zitzaion) txosten planteamendu batera hurbiltzeko funtsean, hurbilago dagoena, nolabait esateko, Frederick Wiseman-en oinarrietatik, sistemarekiko  itxuraz soilik, bitxiak diren munduei ekinez (legez kanpoko espetxeak, ghettoak, migratzea edo ezkutuko    bizitza), kamera bisturi baten antzera sartuz  soziologia-gorputz horietan haietatik foucaulten analisi bat ateratzeko, menderatze egiturak eta —azpian dagoen ankerkeria—. Zeren eta, ororen gainetik, Eliane de Latour-ena eragozpen fisiko  edo social baten atzean itxita    daudenen klaustrofobia-munduetarako begirada  ziztatzailea baita. Dela    Cévennes-eko adinekoen elkartea, direla Nigeriako  harenak, espetxe erakundeak, Bolikostako ghettoak, ezkutuko migratzeak, Marokon atxilotutako adingabeak edo Afrikako gudetatik lekualdatutako emagalduak, bere ikergaiak gizarte espetxealdian eta horren ondorioan    oinarritzen dira: askatasunaren lorpen handiago edo txikiagoak.


Txus Retuerto
Fas zineklubaren presidenteordea

Image-empty-state.png